Shopping cart is empty

۰

ریال۰,

بررسی موازین حقوقی حاکم بر حریم خصوصی و حمایت از آن در حقوق ایران

الف) مفهوم حریم خصوصی

با آن که عبارت «حریم خصوصی» در زبان محاوره و نیز مباحث فلسفی، سیاسی و حقوقی، مکرر استعمال می شود، ولی هنوز تعریف مدون و مشخصی از آن، ارائه نشده است. مفهوم حریم خصوصی، ریشه های عمیقی در مباحث انسان شناسی و جامعه شناختی دارد که نشان می دهد چگونه در فرهنگ های مختلف برای آن ارزش قائل شده اند.

در حریم خصوصی، انتظار این است که اطلاعات شخصی و محرمانه، که از آن در محلی خصوصی پرده برداشته می شود، برای شخص سومی آشکار و برملا نشود؛ زیرا این افشاگری سبب ناراحتی یا اضطراب و تنش احساسی برای کسی می شود که نسبت به این مسئله حساس است. در واقع، حریم خصوصی به افرادی تعلق می گیرد که در محلی هستند که شخص انتظار دارد آن محل خصوصی بماند.

امروزه دو رویکرد مختلف در مورد هویت استقلالی حریم خصوصی وجود دارد:

۱. برخی با نظری شکاکانه و انتقادی، حق حریم خصوصی را مطالعه می کنند؛ مهم ترین ادعای این افراد این است که حق مستقلی به نام حق حریم خصوصی وجود ندارد و حق مذکور، مفاد و موضوع تازه ای ندارد و حاوی مطلب خاصی هم نیست؛ زیرا می توان هر امری را که به عنوان امر خصوصی، مورد حمایت حق حریم خصوصی قرار می گیرد، در قالب دیگر حق ها یا نفع ها به ویژه حق تمامیت جسمی، مورد حمایت قرار دارد. از این گروه به «تحویل گرایان» یاد می شود. در فرانسه، آلمان و سایر کشورهای عضو خانواده حقوقیِ «حقوق نوشته» این گرایش، غلبه دارد.

۲. بسیاری از نظریه پردازان بر این باورند که حریم خصوصی، مفهومی مستقل و جدا از سایر حقوق فردی است. این گرایش در انگلستان و آمریکا و سایر کشورهای عضو خانواده حقوقی «کامن لا» غلبه دارد؛ اینان تعاریف مختلفی از حریم خصوصی ارائه کرده اند؛ برخی از این تعاریف و برداشت ها برای افاده مفهوم حریم خصوصی به وسیله، متوسل شده اند و برخی به هدف؛ بین این برداشت ها تداخل و هم پوشانی نیز وجود دارد؛ برای مثال، کنترل بر اطلاعات شخصی، برابر است با محدود ساختن دسترسی دیگران به انسان.

اکنون دو گرایش کلی در برخورد با حریم خصوصی به چشم می خورد: ۱. برداشت های توصیفی از حریم خصوصی، گویای آن اند که در واقع چه چیزهایی به عنوان امور خصوصی شناخته می شوند؛ ۲. برداشت های دستوری از حریم خصوصی که از ارزش حریم خصوصی و حدود شایسته حمایت از آن حکایت می کنند. در هریک از برداشت های مذکور، بعضی متفکران، حریم خصوصی را «نفع» تلقی می کنند و برخی دیگر آن را «حق» اخلاقی یا قانونی می دانند که باید جامعه یا قوانین از آن حمایت کنند.

ب) اساس و مبنای حریم خصوصی

حریم خصوصی، نه تنها از آزادی و استقلال افراد در برابر هم نوعان خود و رسانه ها حمایت می کند، بلکه وسیله ای است برای دفاع از آزادی و امنیت فردی در برابر دولت. در بررسی مفهوم حریم خصوصی، بیان شد که قلمروی حریم خصوصی به گونه ای است که افراد مایل نیستند بدون رضایت آن ها به آن وارد شوند؛ بنابراین حریم خصوصی با آزادی و استقلال انسان و حق تعیین سرنوشت خود و در یک کلام، با دفاع از کرامت انسانی ارتباط تنگاتنگی دارد.

انسان ها غالباً عیب ها و خطاهای خود را از دیگران پنهان می کنند. در بسیاری از موارد، چون این خطاها در عالم خلوت و دور از انظار واقع می شوند و غالباً به امور عمومی ربط ندارند، انسان ها حق دارند تا آن ها را از اشخاص دیگر پنهان سازند. جامعه نیز غالباً نفع مشروعی در دانستن عیب ها و لغزش های افراد ندارد؛ بنابراین تا وقتی که ضرورت مبرم اجتماعی ایجاب نکند، باید از افشای امور خصوصی و مکتوم افراد امتناع شود و حریم خصوصی در صدد است چنین هدفی را برآورده سازد.

برخی اندیشمندان معتقدند که برخورداری از حریم خصوصی، نیازی فطری است که ضرورت آن بدون استدلال عقلی و از طریق شهود قابل درک است. تحقیقاتی که برخی انسان شناسان انجام داده اند مؤید این امر است و حتی جانور شناسان نیز اثبات کرده اند که برخی حیوانات نیز به طور غریزی برای حریم خصوصی اهمیت قائل اند.

حریم خصوصی در حقوق موضوعه ایران

پس از بیان مفهوم حریم خصوصی و مبانی آن به بررسی بحث حریم خصوصی در حقوق موضوعه ایران پرداخته اند و در این راستا، به کاوش در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، قانون آیین دادرسی کیفری، قانون مجازات اسلامی، قانون آزادی اطلاعات و قانون حقوق شهروندی پرداخته و کاستی های این قوانین را در این باب تحلیل و بررسی کرده اند.

در نظام حقوقی ایران، حریم خصوصی به طور مشخص حمایت نشده است. حقوق و آزادی هایی که تحت عنوان حریم خصوصی حمایت می شوند، به طور ضمنی و در بطن سایر قواعد حقوقی ایران، حمایت شده اند.
«میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی» که دولت ایران بدان ملحق شده است. تنها منبعی است که به طور صریح، بر حمایت از حریم خصوصی در نظام حقوقی ایران تاکید دارد.

۱. حریم خصوصی در قانون اساسی جمهوری اسلامی

بر خلاف قوانین اساسی کشورهایی که از حریم خصوصی به طور مشخص در قالب اصل یا اصولی خاص حمایت کرده اند، در قانون اساسی ایران متن خاصی وجود ندارد که از حریم خصوصی به این عنوان، حمایت کرده باشند؛ اما به نوعی، به مواردی از جمله حریم خلوت و تنهایی، حریم مکانی، حریم اطلاعات، حریم ارتباطات و حریم جسمانی توجه شده است. در واقع در قانون اساسی ایران، اگرچه به عبارت «حریم خصوصی» به طور صریح اشاره نشده، اما در تحلیل چند اصل مهم قانون اساسی، به وضوح می توان توجه خاص اما نا­کافی، به مفهوم حریم خصوصی را مشاهده کرد. در اصول ۱۹، ۲۰، ۲۲ تا ۲۸، ۳۰، ۳۲، ۳۳، ۳۵، ۳۸ تا ۴۰ و ۴۲ به این موارد اشاره شده است.

۲. حریم خصوصی در قانون آیین دادرسی کیفری

قانون آیین دادرسی که قانون تضمین کننده حقوق و آزادی های «تعیین شده» محسوب می شود، موثرترین وسیله برای عملی کردن حمایت از حق حریم خصوصی است. به طوری که با نگاهی اجمالی به برخی مواد این قانون می توان میزان حمایت واقعی از حریم خصوصی را احراز کرد؛ البته از طریق استناد به یک یا چند ماده قانون آیین دادرسی، نمی توان احراز کرد که حریم خصوصی حمایت شده و این حمایت به چه میزان است؛ بلکه باید با مطالعه همه مواد این قانون «روح آیین دادرسی» موجود را کشف کرد.

۳. حریم خصوصی در قانون مجازات اسلامی

در قانون مجازات اسلامی نیز احکام مهمی درباره حریم خصوصی و حمایت از آن به چشم می خورد، که در برخی موارد به طور ضمنی و تلویحی از حق داشتن حریم خصوصی، حمایت شده است. در برخی دیگر از مواد آن به طور صریح و روشن از مصادیق حق حریم خصوصی دفاع شده و برای نقض کنندگان آن مجازات هایی پیش بینی شده است. این مواد، شامل مواد ۵۰۷ تا ۵۹۳ و ۵۹۷، ۶۰۱، ۶۰۲، ۶۰۴، ۶۰۵، ۶۰۸، ۶۰۹ و ۶۹۱ است. 

۴. حریم خصوصی در قانون آزادی اطلاعات

بر اساس قانون آزادی اطلاعات دولت مکلف است که امکان دسترسی به اسناد، مدارک و گزارش ها را برای مدت زمان تعیین شده فراهم سازد؛ البته این حق بی قید و شرط نیست و رعایت موازینی برای آن پیش بینی شده است. در این قانون، به حق حریم خصوصی در چند ماده از جمله در مواد ۱۴ تا ۱۸ توجه شده است. 

۵. حریم خصوصی در قانون شهروندی

در قانون حقوق شهروندی که در یک ماده و ۱۵ بند تهیه و تنظیم شده، موضوع حریم خصوصی، به منزله یکی از موضوعات و مسائل انسانی و حقوق یک شهروند همانند دیگر قوانین و مقررات، به صورت ضمنی از برخی از مصادیق حریم خصوصی حمایت شده است که مهم ترین آن مواد، بند های ۱ تا ۸ درباره حریم خصوصی بیان شده است:

اصل منع دستگیری و بازداشت افراد ایجاب می کند که در موارد ضروری نیز به ترتیبی باشد که در قانون معین گردیده است و ظرف مهلت مقرر پرونده به مراجع صالح قضایی ارسال شود و خانواده دستگیر شدگان در جریان قرار گیرند. (بند ۳)

در جریان دستگیری و بازجویی با استماع و تحقیق، از ایذای افراد نظیر بستن چشم و سایر اعضا، تحقیر و استخفاف به آنان اجتناب گردد. (بند ۴)

بازرسی ها و معاینات محلی، جهت دستگیری متهمان فراری یا کشف آلات و ادوات جرم بر اساس مقررات قانونی و بدون مزاحمت و در کمال احتیاط انجام شود و از تعرض نسبت به اسناد، مدارک و اشیایی که ارتباطی به جرم نداشته یا به متهم تعلق ندارد و افشای مضمون نوشته ها، نامه ها و عکس های فامیلی و فیلم های خانوادگی و ضبط بی مورد آن ها، خودداری گردد. (بند ۵)

تلگرام

دیدگاه ها

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهند شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی نوشته شوند و یا غیر مرتبط با موضوع باشند منتشر نخواهند شد.

محصولات

نویسنده:
سازمان بسیج حقوقدانان
سال چاپ یا تولید:
۱۳۹۶
نویسنده:
سازمان بسیج حقوقدانان
سال چاپ یا تولید:
۱۳۹۶
نویسنده:
سازمان بسیج حقوقدانان
سال چاپ یا تولید:
۱۳۹۶
نویسنده:
سازمان بسیج حقوقدانان
سال چاپ یا تولید:
۱۳۹۶
نویسنده:
سازمان بسیج حقوقدانان
سال چاپ یا تولید:
۱۳۹۶
نویسنده:
سازمان بسیج حقوقدانان
سال چاپ یا تولید:
۱۳۹۵